Ka ardhur periudha e vitit kur Kinoteka feston përvjetorin e saj, gjegjësisht datën e botimit të ligjit për themelimin e Kinotekës në “Gazetën Zyrtare”, më 29 prill të vitit 1974. Dhe, ndonëse Kinoteka fillon formalisht të funksionojë me kapacitet të plotë dhe me një strukturë të plotë organizative vetëm dy vjet më vonë, në vitin 1976, kur merr zyrat dhe depon e saj të parë dhe fillon mbledhjen e materialeve arkivore, duke formuar koleksionet e para audiovizuale dhe duke organizuar shfaqjen e parë filmike në kinema, ajo vazhdon që ta shënojë çdo vit 29 prillin si përvjetorin e saj.

 

Në dy dekadat e fundit, po në këtë datë, Kinoteka ka shpallur fituesit e çmimit tradicional “Objektivi i Artë”, i cili u jepet autorëve dhe punonjësve të filmit, që me angazhimin e tyre profesional, kanë kontribuar në krijimin, zhvillimin, promovimin dhe popullarizimin e kinematografisë maqedonase. Fitues të mëparshëm të këtij çmimi kanë qenë: regjisorët Branko Gapo, Traçe Popov dhe Kiril Cenevski, aktori dhe regjisori Kole Angelov, animatorët Darko Markoviq dhe Tonkica Mitrovska, montazhistët Dimitar Grbevski, Olga Lukovska-Donçiq dhe Spase Tasevski, drejtorët e fotografisë Dragan Salkovski, Ljube Petkovski dhe Bllagoja Drnkov, producenti Panta Mizhimakov, kritikët e filmit Ilindenka Petrusheva dhe Blagoja Kunovski Dore, kompozitori Ljupço Konstantinov, kostumografët Elena Donçeva dhe Zorica Todorova-Mlladenoviq, inxhinieri i zërit Gligor Pakovski, piktori Kole Manev dhe punëtori i filmit Kostaç.

 

Këtë vit, çmimi “Objektivi i Artë” do t’i ndahet Stole Stojan Popov, me vendim të bordit drejtues të Kinotekës. Stole Stojan Popov është regjisor, skenarist, producent dhe autor, i cili ka lënë gjurmë të thella në kinematografinë maqedonase. Krijimtaria e tij filmike është vlerësuar me çmime, ndërsa angazhimi i tij në fushën e edukimit filmik dhe drejtimin e projekteve artistike ka pasur një ndikim të rëndësishëm.

 

Stole Popov u lind në vitin 1950 në Shkup dhe diplomoi në Akademinë e teatrit, filmit dhe televizionit në Beograd në vitin 1973. Ai nisi të xhirojë që kur ishte ende student, dhe me dokumentarët e tij të parë si profesionist i filmit, “ZJARR” (1974) dhe “AUSTRALIA, AUSTRALIA” (1977), ai tregoi talentin e tij si regjisor me një ndjeshmëri të dallueshme stilistike dhe estetike. Në vitin 1978, ai u punësua në “Vardar Film”, dhe një vit më vonë, në vitin 1979, me dokumentarin “DAE”, i kushtuar popullatës rom në Shkup, ai u bë autori i parë maqedonas që u nominua për çmimin prestigjioz amerikan “Oscar”. Ai u vlerësua jo vetëm si përfaqësues i kinematografisë maqedonase, por edhe i kinematografisë jugosllave të asaj kohe. Pas kësaj, ai realizoi shumë filma komercialë për kompanitë Alkaloid, GP Mavrovë dhe HEK Jugohrom. Filmi i tij artistik i parë, “KALI I KUQ”, u realizua në vitin 1981. Pastaj vijuan filmat artistikë si “GËZUAR VITI ’49” (1986), “TATUAZHI” (1991), “GYPSI MAGIC” (1997) dhe “DO BALÇAK” (2014), një numër të madh i tyre projekte mentoruese dhe produksionale, si dhe ka qenë profesor në Fakultetin e arteve dramatike në Shkup. Ai është anëtar i Akademisë evropiane të filmit, ndërsa gjatë një periudhe ka qenë edhe drejtor i shtëpisë së produksionit shtetëror “Vardar Film”.

Në vitin 2011 – filmat e tij (tre dokumentarë dhe katër filma artistikë) u restauruan në mënyrë digjitale dhe u publikuan në formën e një edicioni DVD – që ishte edhe projekti i parë i restaurimit digjital i realizuar nga Kinoteka.

Pothuajse të gjithë filmat e Stole Popovit, si dokumentarë ashtu edhe artistikë, kanë marrë shpërblime në festivale të shumta rajonale dhe ndërkombëtare. Disa prej tyre, si “TATUAZHI” dhe “GËZUAR VITI ’49”, kanë fituar statusin kulti midis brezave të ndryshëm të publikut maqedonas dhe jugosllav të asaj kohe, dhe ky status që ata kanë fituar vazhdon të rritet dhe thellohet me kalimin e kohës.

Filmat e Stole Popovit janë tregues të fuqishëm dhe të vërtetë të origjinalitetit të autorit dhe estetikës së tij unike. Krijimtaria e tij filmike dhe trashëgimia e tij kanë frymëzuar dhe inkurajuar brezat e rinj të autorëve dhe kineastëve që vijnë pas tij. Ai nëpërmjet punës së tij thellësisht estetike dhe specifike në fushën e filmave dokumentarë dhe artistikë, ka arritur të krijojë një trashëgimi të veçantë dhe të vlefshme për kulturën kinematografike. Krijimtaria e tij vazhdon të frymëzojë dhe të mbizotërojë në të kaluarën, tani dhe në të ardhmen, duke lënë gjurmë të rëndësishme në historinë e kinematografisë maqedonase.

 

Gjithashtu, me rastin e ditës së Kinotekës, më 29 Prill 2024, të gjitha botimet e shtypura dhe elektronike të Kinotekës, përfshirë librat në fushën e kinematografisë, shkencës së filmit, historisë dhe artit, si dhe revista kinematografike KINOPIS dhe edicionet DVD të Kinotekës, do të jenë në dispozicion me zbritje prej 50%. Kjo ofertë e veçantë do të jetë në dispozicion në ambientet e Kinotekës dhe do të sigurojë një mundësi të shkëlqyeshme për publikun për të blerë dhe eksploruar burimet e vlefshme të kinematografisë dhe artit filmik në një çmim më të ulët.

 

Në fund të muajit maj të këtij viti, në ambientet e Kinotekës së Maqedonisë së Veriut, do të mbahet ceremonia e ndarjes së çmimit “Objektivi i Artë” për doajenin tonë të madh të artit filmik – Stole Popov.